قوله ق : الاجتهاد حقيقة الاختبار رياضت حقيقت امتحان است كه آيا رياضت را بنفس راه داده سالك طريق سعادت خواهد شد ، و يا ترك نموده به شقاوت نفسانى گرفتار خواهد شد و آيا رياضت را واسطه و مؤثر خواهد دانست يا نه ، تا خود سالك بيازمايد و معلوم او شود كه نتيجه به رياضت فقط مترتب نشده پس اعمال خود را خالص به حق كند و كذا او امر پير يا صاحب شرع شريف براى صيقل نمودن دل و گشايش راه سالك است تا ببيند استعداد فطرى سالك تا چه مرتبه است و الوجد حقيقة الاختيار وجد حقيقت اختيار بنده است راه سلوك و قرب را با اختيار حقتعالى و شيخ است مر سالك را از راه جذبه كه « اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشاءُ » « 1 » و بين الاجتهاد و الوجد مراد اللّه بالاختيار يعنى ما بين اجتهاد و وجد ( كه سلوك تا رسيدن جذبه باشد ) مراد حق است ، كه عبد بر كدام از آنها خواهد رسيد مقدر از حقتعالى است كه آيا سالك بعالم وجد و جذبه خواهد رسيد يا نه كه يكى از اين دو مقدر و مراد حق است پس سعى و اختيار و اجتهاد براى سلوك راه علم و عمل و مبتدى است و وجد قسمت سالك مجذوبست كه بجذبه رسيده و مادامىكه سالك بجذبه نرسيده مثل طفل الف با خوان در آزمونست كه آيا الفاظ را درست شناخته و همت و نصيب ازليش ترقى بعالم علم و دانش خواهد داد يا نه من طلب الحقّ لحظّه وجده لحظّه كسى كه جويائى كند از حق براى حظ خود مىيابد آن را براى حظ خود ، كه حظّ او نعيم آخرت باشد يا دنيا ، و لذت ظاهرى باشد يا باطنى ، كه براى سالك مبتديست اين‌جور طلب كه هنوز جذبه او را درنيافته و من طلبه لحبّه وجده لحبّه كسى كه حق را با حب او طلب كند مىيابد او را با حب خود ، يعنى اگر با طريق جذبه جوياى حق گردد به خود حق نزديك و مقرب گردد بسبب اين جذبه و كشاكش محبت .

--> ( 1 ) آيهء 13 از سورهء 42 : « اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ » يعنى خدا برمى گزيند و يا مىكشد بسوى خود كسى را كه بخواهد و راه مىبرد بر خود كسى را كه انابه و بازگشت بسوى او كند